کربوهیدراتها که به اختصار «کرب» نامیده میشوند، یکی از سه ماده مغذی اصلی بدن هستند که بدن برای عملکرد صحیح به مقادیر قابل توجهی از آنها نیاز دارد. دو ماده مغذی دیگر چربی و پروتئین هستند. برخلاف ریزمغذیها مانند ویتامینها و مواد معدنی که به مقدار کم نیاز داریم، کربوهیدراتها باید به میزان بیشتری مصرف شوند.
کربوهیدراتها به دو دسته ساده و پیچیده تقسیم میشوند. کربوهیدراتهای پیچیده معمولاً حاوی فیبر، ویتامینها و مواد معدنی هستند و هضم آنها کندتر است. در مقابل، کربوهیدراتهای ساده سریع هضم میشوند و میتوانند باعث افزایش سریع قند خون و افزایش وزن شوند.
به طور متوسط، توصیه میشود ۴۵ تا ۶۵ درصد کالری روزانه از کربوهیدراتها تامین شود که معادل حدود ۲۷۵ گرم در روز بر اساس رژیم ۲۰۰۰ کالری است. البته این مقدار بسته به نیازهای کالری و وضعیت سلامت هر فرد ممکن است متفاوت باشد. بیشتر این کالریها باید از منابع سالم و کربوهیدراتهای پیچیده تامین شود.
سه نوع اصلی کربوهیدرات
- قندها: همه قندها کربوهیدراتهای ساده هستند و به صورت طبیعی در میوهها (فروکتوز) و لبنیات (لاکتوز) وجود دارند. همچنین بسیاری از محصولات غذایی به آنها شکر افزوده میشود.
- نشاستهها: اینها کربوهیدراتهای پیچیدهای هستند که از اتصال چندین قند تشکیل شدهاند و در سبزیجات، غلات، لوبیا و نخود یافت میشوند.
- فیبر: فیبر نیز نوعی کربوهیدرات پیچیده است که بدن قادر به هضم آن نیست و از طریق دستگاه گوارش دفع میشود. فیبر فقط در گیاهان مانند میوهها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل وجود دارد.
فواید کربوهیدراتها در رژیم غذایی
- کربوهیدراتها منبع اصلی انرژی بدن هستند و به گلوکز تبدیل میشوند که سوخت اصلی بدن است.
- کربوهیدراتهای موجود در غذاهای کامل مانند میوهها و سبزیجات، ویتامینها، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی مفیدی را فراهم میکنند که میتوانند از بروز بیماریها جلوگیری کنند.
- فیبر موجود در کربوهیدراتهای پیچیده به هضم بهتر، کاهش کلسترول و تثبیت قند خون کمک میکند و میتواند خطر بیماریهای قلبی و برخی سرطانها را کاهش دهد.
- کربوهیدراتهای پیچیده به دلیل حجم بالایی که دارند، احساس سیری ایجاد میکنند و به کنترل وزن کمک میکنند. شواهد کمی وجود دارد که کربوهیدراتهای سالم باعث افزایش وزن شوند.
رژیمهای کمکربوهیدرات و تأثیر آنها
<pافرادی که قصد کاهش وزن دارند، معمولاً به رژیمهای کمچربی یا کمکربوهیدرات روی میآورند. مطالعات نشان دادهاند که هر دو نوع رژیم میتوانند باعث کاهش وزن شوند، اما برخی تحقیقات نشان میدهد که رژیم کمچربی ممکن است در کاهش چربی بدن موثرتر باشد. همچنین رژیمهای کمکربوهیدرات که حاوی چربیهای اشباع زیاد هستند، ممکن است برای سلامت قلب مضر باشند. بخشی از وزن کاهش یافته در این رژیمها معمولاً مربوط به از دست دادن آب بدن است نه چربی واقعی.
در دو مطالعه که توسط مؤسسات ملی سلامت حمایت شدهاند، شرکتکنندگان به مدت چند روز رژیمهای کمچربی و کمکربوهیدرات را تجربه کردند. نتایج نشان داد که کاهش چربی بدن در رژیم کمچربی بیشتر بوده است.
کربوهیدرات و کنترل قند خون
افرادی که دیابت دارند و باید مصرف کربوهیدرات خود را کنترل کنند، باید با شاخص گلیسمی و بار گلیسمی آشنا باشند:
- شاخص گلیسمی: این شاخص سرعت تبدیل کربوهیدراتهای غذا به قند را نشان میدهد. غذاهای با شاخص گلیسمی بالا میتوانند باعث افزایش سریع قند خون شوند و با بیماریهای قلبی، چاقی و دیابت مرتبط هستند.
- بار گلیسمی: این معیار علاوه بر سرعت تبدیل، مقدار کربوهیدرات موجود در هر وعده غذایی را نیز در نظر میگیرد و برای انتخاب غذای سالمتر مفیدتر است.
غذاهای با بار گلیسمی بالا مانند شکلات، غلات صبحانه فرآوری شده، سیبزمینی سرخکرده، سیبزمینی پخته و برنج سفید باید به میزان کم مصرف شوند. در مقابل، غذاهایی مانند سیب، بادامزمینی، لوبیا سیاه، هویج و غلات سبوسدار بار گلیسمی پایینتری دارند و انتخابهای سالمتری محسوب میشوند.
