بادمجان آفریقایی که با نام‌های گوجه تلخ، بادمجان سرخ، گوجه جعلی یا بادمجان باغی نیز شناخته می‌شود، گیاهی مغذی و خوش‌طعم است که عمدتاً برای میوه‌هایش کشت می‌شود. نام علمی آن Solanum aethiopicum است و می‌تواند تا دو متر رشد کند.
برگ‌های این گیاه به طول ۳۰ سانتی‌متر و عرض ۲۱ سانتی‌متر بوده و حاشیه‌ای صاف یا لوب‌دار دارند. گل‌های سفید آن به میوه‌هایی تخم‌مرغی شکل تبدیل می‌شوند که بسته به نوع گیاه، ممکن است صاف یا خط‌دار و به رنگ قرمز یا نارنجی باشند.
انواع بادمجان آفریقایی
این گونه به چهار گروه تقسیم می‌شود:
- گروه گیلو: میوه‌های خوراکی با اشکال متنوع از کروی تا بیضی.
- گروه کومبا: دارای ساقه اصلی و برگ‌هایی که به عنوان سبزی خوراکی برداشت می‌شوند. میوه‌ها در حالت سبز یا قرمز چیده می‌شوند.
- گروه شوم: بادمجان کوتاه با شاخه‌های متعدد و برگ‌های کوچک بدون کرک. میوه‌های کوچک و تلخ دارد که معمولاً خوراکی نیستند.
- گروه آکولئاتوم: میوه‌های تخت دارد و گاهی فقط به منظور تزئینی کشت می‌شود.
خواص درمانی بادمجان آفریقایی
این گیاه منبعی غنی از آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی است که به کنترل بیماری‌های ناشی از استرس اکسیداتیو کمک می‌کند و در صنایع دارویی و غذایی کاربرد دارد. مطالعات نشان داده‌اند که مکمل‌های بادمجان آفریقایی می‌توانند در مدیریت قند خون افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ مؤثر باشند.
همچنین این بادمجان حاوی اسید کلروژنیک است که به کاهش یا کنترل فشار خون کمک می‌کند. وجود آلکالوئیدها در آن باعث بهبود بینایی شده و می‌تواند در درمان مشکلات چشمی مفید باشد.
مواد مغذی بادمجان آفریقایی
بادمجان آفریقایی آب زیادی دارد و کالری و چربی کمی دارد. در هر ۱۰۰ گرم آب میوه آن ترکیبات زیر یافت می‌شود:
| ماده مغذی | مقدار |
|---|---|
| آب | ۸۹.۲۷ گرم |
| پروتئین | ۲.۲۴ گرم |
| چربی | ۰.۵۲ گرم |
| فیبر | ۲.۹۶ گرم |
| کلسیم | ۴۹۸.۴۷ میلی‌گرم |
| منیزیم | ۱.۹۸ میلی‌گرم |
| آهن | ۱.۰۲ میلی‌گرم |
| پتاسیم | ۴۴۷۴ میلی‌گرم |
| روی | ۰.۰۷۷ میلی‌گرم |
این گیاه همچنین شامل ترکیبات فعال زیستی مانند اسید اسکوربیک، آلکالوئیدها، ترپنوئیدها، ساپونین‌ها، فلاونوئیدها و تانن‌ها است که خواص ضدویروسی، ضدسرطانی، ضدتشنج و ضدباکتریایی دارند.
کاربردهای سنتی بادمجان آفریقایی
در برخی کشورهای آفریقایی، ریشه و میوه بادمجان برای تسکین نفخ و آرام کردن معده استفاده می‌شد. این گیاه در درمان فشار خون بالا و کولیک نوزادان نیز کاربرد داشته است. عصاره بادمجان همراه با الکل به عنوان آرام‌بخش، ضدتهوع، ضداضطراب و درمان کزاز پس از سقط جنین به کار می‌رفته است.
آب برگ‌های آن برای مشکلات دستگاه ادراری به عنوان آرام‌بخش مصرف می‌شد. میوه‌های له شده برای درمان یبوست، آب جوشانده ریشه برای درمان کرم قلاب‌دار، برگ‌های خرد شده برای مشکلات معده و پودر یا خاکستر بخش‌های مختلف گیاه برای درمان درد دندان، برونشیت، وبا، عفونت پوستی و ضعف بدن استفاده می‌شد.
روش‌های مصرف بادمجان آفریقایی
برگ‌های جوان بادمجان را می‌توان چید و در سوپ استفاده کرد. میوه‌ها پس از رسیدن به رنگ قرمز یا نارنجی، قابل پختن، بخارپز کردن یا استفاده در خورش با سبزیجات یا گوشت هستند.
طرز تهیه خوراک بادمجان آفریقایی با بامیه برای ۶ نفر
زمان آماده‌سازی حدود ۳۰ دقیقه است.
مواد لازم:
- ۲ عدد گوجه فرنگی بزرگ
- ۲ عدد تخم مرغ
- ۲ عدد هویج
- ¼ کیلو بامیه
- ½ کیلو بادمجان آفریقایی
- ۲ پیمانه آب
- ۲ عدد پیاز
- ۸ قاشق غذاخوری روغن
- نمک به میزان لازم
طرز تهیه:
- گوجه‌ها را بشویید، پوست بکنید و خرد کنید.
- پیازها را بشویید و خرد کنید.
- هویج‌ها را بشویید، پوست بکنید و طولی خرد کنید.
- بامیه را بشویید و نوک‌های آن را جدا کنید.
- بادمجان را بشویید و ساقه‌ها را جدا کنید.
- پیاز را در روغن کمی تفت دهید تا رنگ آن کمی تغییر کند، سپس گوجه و نمک را اضافه کرده و هم بزنید تا به شکل شربت غلیظ درآید.
- بادمجان، بامیه و هویج را اضافه کرده و خوب مخلوط کنید.
- آب را اضافه کرده، درب قابلمه را بگذارید و به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بپزید تا سبزیجات نرم شوند.
- تخم مرغ‌ها را هم بزنید تا کف کند، سپس به آرامی به مواد اضافه کرده و به مدت ۵ دقیقه هم بزنید.
- به میزان دلخواه چاشنی بزنید و گرم سرو کنید.
دلیل تلخی بادمجان آفریقایی
تلخی این بادمجان به دلیل وجود آلکالوئیدها است که باید به مقدار کم مصرف شود، زیرا برخی گونه‌ها حاوی آلکالوئیدهای سمی هستند که می‌توانند باعث اسهال و رسوب بیش از حد کلسیم در بافت‌های بدن شوند.
