کمبود ویتامین B12 میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد و در صورت عدم درمان، مشکلات جدی برای قلب، اعصاب و مغز ایجاد کند. در این مطلب به بررسی رایجترین عوامل کمبود این ویتامین و روشهای درمان آن میپردازیم.
کمخونی پرنیشیوز
این بیماری باعث میشود سیستم ایمنی به سلولهای معده که پروتئین «فاکتور ذاتی» (IF) تولید میکنند حمله کند. این پروتئین برای جذب ویتامین B12 ضروری است. علت دقیق این بیماری مشخص نیست و برخی افراد به صورت مادرزادی به آن مبتلا میشوند که نادر است.
علائم این بیماری شامل خستگی، رنگپریدگی پوست، ضعف و تپش قلب سریع است. کمبود B12 باعث کاهش تولید گلبولهای قرمز میشود که وظیفه انتقال اکسیژن به بافتها را دارند و در نتیجه فرد دچار کمخونی میشود.
امروزه درمان این نوع کمخونی بسیار ساده است و معمولاً پزشک تزریق عضلانی ویتامین B12 را تجویز میکند که در ابتدا هفتهای یک بار و سپس ماهی یک بار ادامه مییابد. همچنین اسپری بینی ویتامین B12 برای افرادی که تزریق یا قرص را نمیپسندند، گزینه مناسبی است.
سن بالا
بسیاری از افراد مسن دچار التهاب معده آتروفیک میشوند که باعث کاهش تولید اسید هیدروکلریک معده میشود. این اسید برای جذب ویتامین B12 از غذا ضروری است. در این شرایط جذب ویتامین B12 از مکملها یا غذاهای غنیشده آسانتر است.
به همین دلیل توصیه میشود افراد بالای 50 سال ویتامین B12 خود را از طریق مکملها یا غذاهای غنیشده تأمین کنند و در صورت نیاز دوز بالاتری مصرف نمایند.
اختلالات رودهای
برخی بیماریهای روده کوچک مانند بیماری التهابی روده (کرون یا کولیت اولسراتیو) و بیماری سلیاک میتوانند جذب ویتامین B12 را مختل کنند. علائم این مشکلات شامل اختلال در تمرکز، کمخونی مگالوبلاستیک (گلبولهای قرمز بزرگتر از حد طبیعی و کمشمار) و زوال عقل است.
درمان این بیماریها به بهبود جذب ویتامین کمک میکند اما ممکن است نیاز به تزریق یا مکملهای ویتامین B12 نیز باشد.
داروها
برخی داروها میتوانند سطح ویتامین B12 را کاهش دهند، به ویژه اگر به مدت طولانی مصرف شوند. این داروها شامل:
- داروهای کاهشدهنده اسید معده مانند مهارکنندههای پمپ پروتون و آنتاگونیستهای گیرنده H2 که برای درمان ریفلاکس و زخم معده استفاده میشوند.
- متفورمین که برای دیابت مصرف میشود و ممکن است باعث اختلال در جذب شود.
- داروهای ضدصرع که ممکن است جذب ویتامین B12 را تحت تأثیر قرار دهند.
- آنتیبیوتیک کلرامفنیکل که میتواند جذب ویتامین را مختل کند.
افرادی که این داروها را به طور مداوم مصرف میکنند باید سالانه سطح ویتامین B12 خود را بررسی کنند و در صورت نیاز دوز دارو یا مکملهای خود را تنظیم کنند.
جراحی معده یا روده
برداشتن بخشی یا تمام معده یا روده کوچک به دلایل مختلف مانند جراحی کاهش وزن یا درمان سرطان میتواند جذب ویتامین B12 را کاهش دهد. در این موارد پزشک سطح ویتامین را کنترل کرده و در صورت نیاز تزریق ویتامین را تجویز میکند.
رژیم غذایی وگان یا گیاهخواری سختگیرانه
اکثر منابع طبیعی ویتامین B12 از محصولات حیوانی مانند گوشت، لبنیات و تخممرغ تأمین میشود. اما با مصرف مکملهای روزانه یا هفتگی و غذاهای غنیشده مانند شیرهای غیرلبنی، غلات و نوشیدنیهای انرژیزا میتوان نیاز بدن را تأمین کرد.
توجه ویژهای به دریافت کافی ویتامین B12 در دوران بارداری و شیردهی لازم است زیرا کمبود آن میتواند به مادر و نوزاد آسیب برساند. در این شرایط حتماً با پزشک درباره نوع و دوز مکمل مشورت کنید.
